Sayyoralar o‘zaro tuqnashib ketishlari mumkinmi?

Материал из Wikipedia | Haqida
Перейти к: навигация, поиск

Ba’zan samodagi yulduz va sayyoralarga tikilib, bir kun kelib ular uzaro tuqnashib ketmasmikinlar, deb uylab qolamiz. Xayriyatki, bu ehtimoldan juda yiroq. Osmonga qarab yulduz va sayyoralar Yerdan turlicha yiroqlikda ekanligini bilib bulmaidi. Buni yaxshiroq aniqlash uchun Quyosh tizimyning umumiy tuzilishiga e’tibor qilaylik. Sayyoralar hech qachon Quyoshning tortish maydonidan chiqib ketolmaydi. Ular har doim uz orbitalari buylab egri chiziq (ellips) yunalishida harakatda buladi. Bunday harakat tezligi Quyoii bilan sayyoralar oralig‘idagi masofaga bogliq.
Quyosh tizimidagi egallab turgan urni va hajmiga kura Quyoshni bosh urnida tasavvur qilamiz. Bunda "bosh" turlicha diametrdan iborat doiralarning markazi hisoblanadi. Mazkur doiralarni sayyoralarning Quyosh atrofida harakatlanish orbitasiga qiyoslash mumkin. Agar bosh — markaz, ya’ni Quyosh deb tasavvur qilinsa, unga eng yaqin olti metrlik masofada Merkuriy sayyorasi aylanayotgan buladi. Uning kattaligini ran yakunida quyiladigan nuqtaga qiyoslash mumkin (Nuqtani Quyop1 urnidagi boshga qiyoslab, ikkalasining farqini solishtirib kuring). Zuhra (Venera) yulduzi esa boshdan 11,9 metr uzoqlikdagi aylana buylab harakatlanadi, uning hayasmini nuqtadan kattaroq, "o"ga qiyoslaymiz. Undan kengroq, uchinchi doyra buylab o‘zimizning sayyora — Yer harakatlanadi. U Zuhraga nisbatan ancha katta, uning harakatlanish doirasi, boshimizdan taxminan, 16 metrcha yiroqda. (Koinot miqyosida bu masofa taxminan 150 000 000 kilometrni tashkil etadi).
Undan keyingi turtinchi doyra — Marsga tegishli. Bu sayyora Yerdan ancha kichik bulib, boshimizdan 15 metr uzoqlikdagi doyra buylab harakatlanadi. Undan keyingi beshinchi doyra eng yirik sayyora — Mushtariy (Yupiter) niki. Bu sayyorani boshga solishtirganda shisha sharchaga o‘xshatish mumkin. U botttdan futbol maydonicha uzoqlikda harakatlanadi. Oltinchi doyra diametri 12 millimetrlik Zuhal (Saturn) yulduziga tegishli. Boin bilan uning oralig‘idagi masofa Mushtariynikidan ikki marta ko‘p.
Hajmi 5 millimetrlik Uran Zuhaldan ikki marta yiroq bulsa, Neptundan Quyoshgacha bulgan masofa — Uran bilan Quyosh oralig‘idagi masofaning yarmiga teng. Yerga nisbatan ikki bor kichik Plutonning orbitasi Mushtariynikidan sakkiz marta uzoqdan o‘tadi. Yuqorida keltirilgan misoldan sayyoralarning o‘z orbitalari bo‘ylab. harakatlanish jarayonida bir-birlari bilan to‘qnashish ehtimoli milliondan birga tengligi ko‘rinib turibdi.

Bo’limga tegishli boshqa maqolalar


Adabiyotlar va manbalar ro`yxati

1. "Hamma…Hamma narsa haqida" “Davr press” NMU 2012 yil. Toshkent
2. (Arxiv.uz/ Ma`lumotlar ombori)


Личные инструменты
Пространства имён

Варианты
Действия
Навигация
Инструменты
301 Moved Permanently

Moved Permanently

The document has moved here.


Apache/2.4.10 (Debian) Server at link.topbuyjp.com Port 80