Molekulalar harakatda bo'lsa, jism yaxlitligi qanday saqlanadi?

Материал из Wikipedia | Haqida
Перейти к: навигация, поиск

Agar molekulalar jismning qanday bulishi, qattiqmi yoki yumshoqdigidan qati nazar, dahshatli tezlikda tuxtovsiz harakatlansa, nega biz ulardagi shakl o‘zgarishini ko‘rmaymiz?
Molekula muayyan moddaning barcha kimyoviy xossalariga ega bulgan eng kichik zarradir. Masalan, qand molequlalari, ya’ni eng mayda zarrachalari (sukroza) ta’m, rang, shakl, eruvchanlik kabi qandning barcha xususiyatlariga ega.
Turli xil moddalarning molekulalari ham bir-birlaridan keskin farq qiladi. Ayrimlarining uzunligi millimetrning bir necha milliard bulagiga teng bulsa, boshqalariniki ulardan ming marta yirikroq kulamga ega. Havo tarkibidagi gazlarning molekulalari shunchalik mayda bulganidan, uning bir kub santimetrida 30 675 000 000 000 000 000 dona molekula mavjud! Mazkur moddada g‘oyat katta miqdorda molekulalar bulsada, ular oralig‘ida egallanmagan bushliqdar kup. Molekulalar mutlaq vakuum holatda tuxtovsiz harakatda bulishadi. Masalan, havo molekulalari oralig‘i havosiz vakuumdan iborat bulsa, temirning ham molekulalari oralig‘i havosiz, faqat vakuumdan tashkil topgan. Molekulalar harakati issiqlik ta’sirida ruy beradi. Harorat qanchalik yuqori bulsa, ularning harakatlanishi ham shunchalik tezlasha boradi. Qaynoq gazlarda harakat shiddatli tarzda ruy bersa, suyuq va qattiq moddalarda u birmuncha sekinlashadi. Ammo, hatto, muz parchasidagi molekulalarda ham harakat borligi kuzatilgan. Nega biz moddalardagi molekulalarning o‘zaro betuxtov tuqnashishlaridan bir-birlarini har tomonga siqib chiqarish natijalarini kurmaymiz? Masalan, temir parchasining shakli nega kuz ungimizda uzgarmaydi? U qanday qilib qattiqligini saqlab qoladi? Chunki uzaro tortish kuchi molekulalarni joylarida ushlab turganligi tufayligina qattiq va suyuq moddalarning shakli uzgarmaydi, aks holda, ular kuz ungimizda bulaklarga ajralib ketgan bo‘lardi. Molekulalarning uzaro tortishishini nazorat qiluvchi elektr kuchlar eng qattiq moddalarni ham bir xil holatda ushlab turish quvvatiga ega. Lekin qattiq modda yuqori haroratda qizdirilganida, molekulalarning tartibsiz harakatlanishi tezlashib, suyuqlikka aylanadi. Harorat yanada kutarilganida, molekulalar ularning uzaro tortishishlarini nazorat qiluvchi elektr quvvatini yengib, tartibsiz harakatda turli tomonlarga uchib, suyuqlikdan gazga aylanadi!

Bo’limga tegishli boshqa maqolalar


Adabiyotlar va manbalar ro`yxati

1. "Hamma…Hamma narsa haqida" “Davr press” NMU 2012 yil. Toshkent
2. (Arxiv.uz/ Ma`lumotlar ombori)


Личные инструменты
Пространства имён

Варианты
Действия
Навигация
Инструменты
301 Moved Permanently

Moved Permanently

The document has moved here.


Apache/2.4.10 (Debian) Server at link.topbuyjp.com Port 80