Birinchi bo'lib qaysi xalq xudoga sig‘ina boshlagan?

Материал из Wikipedia | Haqida
(перенаправлено с «Birinchi bulib qaysi xalq xudoga sig‘ina boshlagan?»)
Перейти к: навигация, поиск

Yakkaxudolik — yolgiz bitta ilohga siginish, ilmiy tilda "monoteizm" deb ataladi. Unut bo‘lgan dinlar, ya’ni sig‘inadigan bandalari, davomchilari qolmagan dinlarning ko‘pchiligida bir necha xudolarga sig‘inish odatlari amal qilgan. Masalan, qadimgi Misr, Assiriya, Yunonistonda, Rimda, Skandinaviya orolida, Angliyadagi kelt qabilalari sig‘ingan dinlar — kup xudoli dinlar bulgan. Ibtidoiy odamlarda ham kup xudoli dinlar bulgan edi. Yakkaxudolik g‘oyasining paydo bulishi, yolg‘iz bitta xudoga sig‘inish — dinlar tarixidagi yaqin davrlarda paydo bulgan yunalishdir. Kuplab olimlar, mutaxassis va tadqiqotchilarning fikriga kura, aynan monoteizm, ya’ni yakkaxudolikda dinning ahamiyati, ijtimoiy ruhi uzining yorqin tomonlarini gula namoyon qila oladi. Monoteizm biz amal qiladigan axloqiy va diniy qadriyatlarning yaratilishi, tarqalishi, barqarorlashuvi yolgiz, bitta Yaratuvchi bilan bogliq, bizning tirikligimiz ham, barcha qadriyatlar mavjudligi ham usha yakka-yagona ilohaning ixtiyoridadir, degan ta’limotga asoslanadi.
Albatta, monoteizm g‘oyasining mustahkam taraqqiy topishiga, oyoqqa turib olishiga uzoq vaqtlar, zamonlar kerak buldi. Yakkaxudolik g‘oyasining insoniyat turmushida paydo bulishi tarixdagi "monarxianizm" — kuchli podsholar, shahonshohlar, imperiyalarning paydo bulishiga ham uxshab ketardi. Yer yuzida yashayotgan barcha tirik jonlar yagona podshoga — monarxga buysunishlari lozim, degan goya barcha ma’budlar (xudolar) yagona xudoga — Bosh Ilohga buysunishi kerak, degan aqidaga asos bulgan bulsa, shuni taqozo etgan bulsa, ajab emas. Masalan, Qadimgi Yunonistonda barcha ma’bud (xudo)lar Bosh xudo — Zevsga buysunishi qonun kurinishiga kirib qolgan edi. Qadimgi Bobilda va Misrda ham ana shunday g‘oyalar paydo bula boshladi. Bobilda xudo Marduk, Misr mamlakatida Ra xudosi — barcha xudolarni buysundiradigan Bosh Iloha hisoblanardi.
Monoteizm g‘oyasi rivojlanishida "monolatriya" bosqichi ham bulib utgan, unga kura, boshqa xudolar ham mavjud bulgan-u, ammo ularga sig‘inishmasdan, faqat bitta xudoga — yagona Ilohga sig‘inish rayem bulgan. Taxminan eramizdan oldingi XIV ayerda Misr mamlakatida monoteizm g‘oyasi hayotga tatbiq etilib, yagona xudo sifatida quyosh tanlangan. Lekin bu g‘oyani yer yuzidagi barcha xalqlarga singdirish, uni yagona Quyosh tangrisiga sig‘intirish oson kechmagan. Eramizdan avvalgi 800-yillarda Eronda yagona va ulug‘ xudoga sig‘inilgan. Nasroniilik, yahudiylik, islom diniga uxshash bitta xudoga sig‘inish, ya’ni haqiqiy monoteizm ildizlari ilk bor qadimiy Ahdda ifodalangan yahudiylik dinida uzining tula aksini topdi.


Bo’limga tegishli boshqa maqolalar


Adabiyotlar va manbalar ro`yxati

1. "Hamma…Hamma narsa haqida" “Davr press” NMU 2012 yil. Toshkent
2. (Arxiv.uz/ Ma`lumotlar ombori)


Личные инструменты
Пространства имён

Варианты
Действия
Навигация
Инструменты
301 Moved Permanently

Moved Permanently

The document has moved here.


Apache/2.4.10 (Debian) Server at link.topbuyjp.com Port 80